Archiwa 2012 - FRYDERYKI 2026

Marek Karewicz

Aleksander Pawlak — Wed, 26 Nov 2025 18:38:19 +0000

Jako nastolatek Karewicz grywał na trąbce i kontrabasie w zespołach jazzowych. Wyłącznie fotografią zajął się od końca lat 50-tych za namową Leopolda Tyrmanda.

Karewicz wykonał zdjęcia składające się na archiwum 2 milionów negatywów. Fotografował m.in. ostatnią trasę koncertową Milesa Davisa i europejską trasę koncertową Raya Charlesa. Jest autorem ok. 1500 okładek płytowych – m.in. serii „Polish Jazz” oraz uznawanej za przełomową w historii polskiego rocka płyty „Blues” grupy Breakout. Przygotował też okładki płyt Ewy Demarczyk, Niebiesko Czarnych, Czerwonych Gitar, Ireny Santor, Sławy Przybylskiej, Maryli Rodowicz, Stana Borysa i Jerzego Połomskiego.

Jest członkiem Związku Polskich Artystów Fotografików (numer legitymacji: 007). Odznaczony został honorowym tytułem „La FIAP” (Fédération Internationale de l’Art Photographique). Przez wiele lat związany był z warszawskimi klubami muzycznymi: „Hybrydy”, „Remont” oraz Jazz Club „Tygmont”.

W jego archiwum ukryta jest prawie cała historia polskiego jazzu i panteon największych gwiazd. Chyba nikt w Europie nie zrobił tylu jazzowych fotografii co Marek Karewicz. On sam jest żywą legendą tej muzyki. Fotografuje prawie od samego początku, tzn. od czasu kiedy jazz wyszedł z podziemia. Był w tłumie rozgorączkowanych fanów maszerujących przez miasto w pochodzie nowo-orleańskim na I Festiwalu Muzyki Jazzowej w Sopocie w 1956 roku. Nie miał wtedy przy sobie aparatu, za to wziął trąbkę, bo łudził się, że znajdzie okazję do zagrania z kolegami. Pół roku później występował na otwarciu klubu „Hybrydy” w zespole SixBoysStompers. Usłyszał go Leopold Tyrmand i poradził życzliwie, żeby raczej zajął się fotografią. Marek nigdy już więcej nie wziął instrumentu do ręki. Zresztą szybko się zorientował, że aparat fotograficzny stanowi niezawodną przepustkę na wszystkie imprezy. Od tamtego czasu nie opuścił żadnego Jazz Jamboree, ani żadnego Jazzu nad Odrą – był i jest wszędzie, gdzie grają jazz. Jego sposób pracy zna każdy bywalec koncertów. Kiedy zespół zaczyna grać, tłum ludzi z aparatami rzuca się na oślep w kierunku sceny. Marek pozostaje w tyle. Słucha muzyki i czeka na właściwy moment. Rozluźniony, pewnym krokiem podchodzi do rampy i spokojnie celuje w upatrzony wcześniej punkt. Kilka razy zwalnia spust migawki i znika. Na kliszy pozostaje utrwalona sylwetka muzyka z instrumentem, jego twarz, ekspresja, grymas, gest, feeling, który może powiedzieć o muzyce więcej niż wnikliwa recenzja. Wystawa Marka Karewicza pt. „ThisIs Jazz” to jedna z najbardziej kompletnych kolekcji sław jazzu, jakie kiedykolwiek udało się zgromadzić. Pokazywana była od Uralu po Chicago. Karewicz dopiero niedawno był w ojczyźnie jazzu, ale jazz Ameryki nosi w sercu od zawsze. Jak powiedział na otwarciu ekspozycji swoich zdjęć pt. „Willis Conover w Polsce”, to właśnie Willis nauczył go czym jest wolność. Jazz i fotografia to dla niego nie tylko zawód, hobby i pasja, to po prostu styl życia.

Artykuł Marek Karewicz pochodzi z serwisu FRYDERYKI 2026.

Wojciech Kilar

Aleksander Pawlak — Sat, 23 Aug 2025 16:08:13 +0000

Twórca muzyki filmowej, współpracujący z najwybitniejszymi reżyserami polskimi i zagranicznymi, m.in. Andrzejem Wajdą (Ziemia obiecana – 1974, Smuga Cienia – 1976, Kronika wypadków miłosnych – 1985, Pan Tadeusz – 1999, Zemsta – 2002), Krzysztofem Zanussim (Struktura kryształu – 1969, Bilans kwartalny – 1975, Barwy ochronne – 1976, Cwał – 1996, Brat naszego Boga – 1997, Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową – 2000, Suplement – 2001, Persona non grata – 2005), Markiem Piwowskim (Rejs – 1970) Krzysztofem Kieślowskim (Przypadek – 1981), Francisem Fordem Coppolą (Drakula – 1992)i Romanem Polańskim (Śmierć i dziewczyna – 1994, Dziewiąte Wrota – 1999, Pianista – 2002).
Urodził się 17 lipca 1932 roku we Lwowie. Zmuszony do opuszczenia rodzinnego miasta w 1944 roku, po krótkich okresach pobytu w Krośnie, Rzeszowie i Krakowie, osiadł na stałe w Katowicach. Studiował w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach grę na fortepianie i kompozycję w klasie Bolesława Woytowicza. Studia ukończył w 1955 roku, uzyskując dyplom z wyróżnieniem. W tym samym roku jego utwór Mała uwertura zdobył II nagrodę na Konkursie Utworów Symfonicznych na V Festiwalu Młodzieży w Warszawie. Ten sam utwór – jeszcze w konwencji neoklasycznej – został zaprezentowany w 1956 roku na pierwszym festiwalu muzyki współczesnej Warszawska Jesień.
Przez wiele lat Wojciech Kilar był prezesem Oddziału Związku Kompozytorów Polskich w Katowicach, a w latach 1979-1981 pełnił funkcję wiceprezesa w jego Zarządzie Głównym. Wchodził także w skład Komisji Repertuarowej Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”. W 1977 roku został członkiem-założycielem Towarzystwa im. Karola Szymanowskiego w Zakopanem i przez dwie kolejne kadencje był jego wiceprezesem. Jest również członkiem Związku Podhalan.
Za swoją działalność artystyczną otrzymał wiele nagród, m.in. Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki (1967, 1975, 2003), Nagrodę Związku Kompozytorów Polskich (1975), Złote Berło Fundacji Kultury Polskiej (2000). W 1989 roku został wyróżniony Nagrodą Artystyczną Komitetu Kultury Niezależnej NSZZ „Solidarność”.
W 1999 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Opolskiego. Od tego roku jest także członkiem zwyczajnym Polskiej Akademii Umiejętności. W marcu 2007 r. otrzymał od Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie medal „Fides et Ratio”. W 2008 roku został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski. Wojciech Kilar jest także laureatem specjalnej, jubileuszowej nagrody Totus 2009, przyznawanej przez Fundację Konferencji Episkopatu Polski „Dzieło Nowego Tysiąclecia”.

Artykuł Wojciech Kilar pochodzi z serwisu FRYDERYKI 2026.

Tomasz Stańko

Aleksander Pawlak — Sat, 23 Aug 2025 15:24:36 +0000

Zaczął grać w końcu lat 50. na jazzowej scenie Krakowa. Joachim Ernst Berendt pisał o nim, że był pierwszym w Europie trębaczem grającym free. W latach 60. Stańko stał się filarem kwintetu Krzysztofa Komedy, z którym nagrał arcydzieło europejskiego jazzu, album „Astigmatic”.
W początku lat 70. na czele własnego zespołu Tomasz Stanko Quintet, wszedł do czołówki free jazzu i pojawiał się na najważniejszych europejskich festiwalach. Pozycję tę utwierdziły kolejne projekty: Unit z Adamem Makowiczem oraz kwartet prowadzony z Edwardem Vesalą, zespół, z którym w 1975 roku rozpoczął współpracę z wytwórnią ECM. Wydany wówczas album „Balladyna”, stał się legendą po obu stronach Atlantyku. W latach 80. Stańko grywał w orkiestrach Cecila Taylora, prowadził zespoły C.O.C.X. i Freelectronic, do których wprowadzał inspiracje muzyką reggae, latino, elektroniką oraz rapem.
W latach 90. zaczął się powrót Stańki na jazzowy szczyt i kolejna faza współpracy z wytwórnią ECM. Jego nowy kwartet z Bobo Stensonem, Andersem Jorminem i Tony Oxley’em okrzyknięto najlepszą jazzową grupą dekady – rzadka najwyższa ocena płyty „Leosia” w „Penguin Jazz Guide”.
Wydany w 1997 roku album „Litania”, który zaprezentował światu muzykę Krzysztofa Komedy stał się jego pierwszym światowym bestsellerem. Dzięki płytom „Soul of Things” i „Suspended Night” nagranym z młodym polskim kwartetem na początku nowego wieku Stańko przebił się na rynek amerykański, gdzie od tamtej pory regularnie koncertuje. W 2002 został pierwszym laureatem European Jazz Prize przyznawanej w Wiedniu, dwa lata później odznaczono go w Polsce wysokim odznaczeniem państwowym, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
Od ośmiu lat regularnie pojawia się w pierwszej dziesiątce trębaczy prestiżowej dorocznej ankiety amerykańskiego magazynu „Down Beat”. Ta sama ankieta honorowała go również w roli kompozytora. Jako lider wydał 37 albumów, jest również autorem muzyki do wielu filmów i spektakli teatralnych.
Od 2008 roku mieszka w Nowym Yorku na Manhattanie. Jego najnowsza płyta to „Dark Eyes” nagrana w 2009 roku z nowym skandynawskim kwintetem. Wśród jego aktualnych projektów znalazły się też zespoły z nowojorskimi muzykami, m. in. Lee Konitzem i Craigiem Tabornem. W 2010 ukazała się w Polsce autobiografia artysty, „Desperado”, która stała się bestsellerem. W roku 2011 Instytut Smithsona, największy na świecie kompleks muzeów i ośrodków edukacyjno-badawczych, wydał sześciopłytową kompilację “Jazz: The Smithsonian Anthology”, którą zamyka utwór Tomasza Stańko, “Suspended Night Variation VIII”, wyróżniając go tym samym jako niewielu z Europejczyków.
W tym samym roku prezydent Bronisław Komorowski odznaczył Tomasza Stańko Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Artykuł Tomasz Stańko pochodzi z serwisu FRYDERYKI 2026.